ACI — notatka A4
A4, pionowo, skala 100%. W oknie drukowania można wyłączyć nagłówki i stopki przeglądarki. Zapis PDF jest dostępny w opcjach drukarki.
Budowa i przekład
Accusativus cum infinitivo (ACI) łączy podmiot w bierniku z bezokolicznikiem. Występuje m.in. po czasownikach mówienia, myślenia i postrzegania, np. dīcō — mówię, putō — sądzę, videō — widzę.
Schemat: czasownik rządzący + podmiot w acc. + bezokolicznik.
Sciō puellam cantāre. Wiem, że dziewczynka śpiewa.
Sciō wprowadza wiadomość; puellam jest podmiotem bezokolicznika cantāre. Po polsku biernik oddajemy mianownikiem („dziewczynka”), a bezokolicznik formą osobową („śpiewa”). W tym przekładzie dodajemy „że”, którego w łacińskim ACI nie ma.
Czas względem czasownika rządzącego
| Relacja | Bezokolicznik | Przykład i przekład |
|---|---|---|
| Równoczesność | praesentis | Dīcit eum venīre. Mówi, że on przychodzi. |
| Wcześniejszość | perfecti | Dīcit eum vēnisse. Mówi, że on przyszedł. |
| Późniejszość | futuri | Dīcit eum ventūrum
esse. Mówi, że on przyjdzie. |
Po czasie przeszłym relacja pozostaje ta sama: Dīxit eum venīre. — Powiedział, że on przychodzi. Venīre oznacza przychodzenie równoczesne z mówieniem, a nie z chwilą obecnej relacji.
Zgodność, zaimki i częste pułapki
- Przymiotnik lub imiesłów zgadza się z podmiotem ACI: Dīcit puellam bonam esse. — Mówi, że dziewczynka jest dobra. O kobiecie: eam ventūram esse; o mężczyznach: eōs ventūrōs esse.
- Marcus dīcit sē venīre. — Marek mówi, że (sam) przychodzi. Sē odnosi się tu do Marka; eum w takim zdaniu wskazuje inną osobę.
- Nie każdy bezokolicznik tworzy ACI: Possum venīre. — Mogę przyjść. W podstawowym ACI podmiot wyrażamy także wtedy, gdy jest nim zaimek.
- Dwa bierniki mogą być dwuznaczne: Dīcit puellam puerum vidēre. — Mówi, że dziewczynka widzi chłopca / chłopiec widzi dziewczynkę. Kontekst pomaga ustalić podmiot.