Sentencje Sententiae

Haseł: 115

A diis quidem immortalibus quae potest homini maior esse poena, furore atque dementia? - Czy bogowie nieśmiertelni mogą na człowieka większą nałożyć karę niż furia czy szaleństwo? (Cicero, De Haruspicum Responsis, XVIII, 39)

A doctis pretium scelus est sperare poetis. - Oczekiwać złota od poetów to zbrodnia. (Owidiusz, Ars amatoria 3.551) [Uwaga: Owidiusz, Sztuka kochania 3.551. Żartobliwa rada skierowana do kobiet: od poetów mają oczekiwać miłości i sławy dzięki wierszom, nie zapłaty. Bliżej dosłownie: „Od uczonych poetów oczekiwać zapłaty to zbrodnia”; „złoto” w przekładzie jest obrazowym odpowiednikiem pretium.]

A prima descendit origine mundi causarum series. - Od zarania świata wywodzi się łańcuch przyczyn. (Lukan, Pharsalia, VI, 608)

A proximis quisque minime anteiri vult. - Każdy najmniej chce być wyprzedzonym przez bliskich. (Liwiusz, Historiae, VI, 34)

A se suisque orsus primum domum suam coercuit, quod plerisque haud minus arduum est quam provinciam regere. - Rozpoczął od uczynienia siebie władcą we własnym domu, co często jest nie mniej trudne, niż zarządzanie prowincją. (Tacitus, Agricola, XIX)

A tuo lare incipe. - Zaczynaj od siebie.

Ab alio exspectes, alteri quod feceris. - Co zrobisz drugiemu, oczekuj od niego. (Publiliusz Syrus, Sententiae A.1) [Uwaga: Sentencja ze zbioru Publiliusza Syrusa; numeracja według wydania A. Szymańskiej i I. Żebera (2020).]

Ab initio nullum, semper nullum. - Z początku nic, zawsze nic.

Ab uno disce omnes. - Po tym jednym (przykładzie ich łajdactwa) sądź ich wszystkich. (Vergilius) [Uwaga: Skrócona formuła na podstawie Eneidy II.65–66; tekst źródłowy ma „et crimine ab uno disce omnis”. Zachowano brzmienie katalogu poza quizem.]

Ablue, pecte canem, canis est et permanet idem. - Umyj, uczesz psa, (i tak) psem jest i psem pozostanie.

Absens carens. - Nieobecny [sam sobie] szkodzi; nieobecny traci

Absentem laedit, qui cum ebrio litigat. - Kto spiera się z pijanym, obraża nieobecnego (jest to równie bezcelowe) (Publilius Syrus, 3) [Uwaga: Poprawiono literówkę ebrito na ebrio. W wydaniu A. Szymańskiej i I. Żebera (A.3) szyk brzmi: Absentem laedit, cum ebrio qui litigat. Zachowano odmienny szyk katalogu; sentencja pozostaje poza quizem.]

Absentem, qui rodit amicum, qui non defendit alio culpante, solutos qui captat risus hominum famamque dicacis, fingere qui non visa potest, commissa tacere qui nequit, hic niger est, hunc tu, Romane, caveto! - Kto obmawia przyjaciela, kto go nie broni wobec oskarżeń innych, kto cieszy się z wyśmiewań ludzkich i łowi plotki gadułów, kto potrafi zmyślać rzeczy nie widziane, a nie potrafi zmilczeć zawierzonej tajemnicy, jest czarnym charakterem, tego wystrzegaj się, Rzymianinie! (Horatius)

Absentes tinnitu aurium praesentire sermones de se receptum est. - Przyjęło się uważać, że nieobecni dzwonieniem w uszach przeczuwają, gdy się o nich mówi. (Pliniusz Starszy, Naturalis historia 28.24) [Uwaga: Fragment opisu dawnego wierzenia u Pliniusza Starszego; autor relacjonuje przekonanie, że dzwonienie w uszach oznacza, iż ktoś o nas mówi.]

Absit dicto invidia. - Niechaj słowo wolne będzie od nienawiści; niechaj słowo nie budzi nienawiści.

Absque suo non est et parva casa lare. - I mały domek ma swego ducha opiekuńczego. (J. Kochanowski) [Uwaga: Wydania krytyczne podają „Absque suo non est et casa parva Lare” (Elegiae III.2.32), a katalog przestawia casa parva na parva casa. Poprzedni odsyłacz badawczy III.1.4 nie wskazuje tego miejsca. Zachowano tekst katalogu i przekład; wariant pozostaje poza punktacją.]

Abyssus abyssum invocat. - Piekło wzywa na pomoc piekła.

Accendamque animos insani Martis amore. - Rozpalę ich dusze szaloną żądzą walki. (Vergilius, Eneida, VII, 550)

Acceptissima semper munera sunt auctor quae pretiosa facit. - Najmilsze są zawsze te prezenty, które czyni drogimi osoba dającego. (Ovidius, Heroidy, XVII, 71)

Accipere praestat quam inferre iniuriam. - Lepiej doznawać krzywd, niż je wyrządzać. (Cicero, Tusculanae disputationes) [Uwaga: Parafraza Cycerona, Tusculanae disputationes V.56: „accipere quam facere praestat iniuriam”; katalog zmienia szyk i zastępuje facere przez inferre. Zachowano poza quizem.]

Accipiat cineres terra paterna meos. - Niechaj ziemia przyjmie prochy moje. (Owidiusz, Ars amatoria II.26) [Uwaga: Dokładny wers Owidiusza, Ars amatoria II.26, w prośbie Dedala do Minosa. Atrybucję literacką i kontekst potwierdza niezależny komentarz. Nie jest to historyczna wypowiedź Dedala.]

Acerrima proximorum odia. - Najdotkliwsza [jest] nienawiść bliskich. (Tacitus, Dzieje, IV, 70)

Acribus initiis, incurioso fine. - Pilny na początku, [ale] na końcu niedokładny. (Tacitus, Roczniki, VI, 17) [Uwaga: Skrót Tacyta, Annales 6.17: pominięto wtrącenie ut ferme talia („jak zwykle w takich sprawach”). Zachowano skrót poza quizem.]

Acta deos nunquam mortalia fallunt. - Czyny śmiertelników nigdy nie zwodzą bogów. (Ovidius, Tristia, I, 2, 79) [Uwaga: Fragment Owidiusza, Tristia 1.2.97; w oryginale poprzedzony si tamen („jeśli jednak”), jako część warunkowego wezwania do bogów. Samodzielna formuła katalogu pomija ten kontekst.]

Acta est fabula. - Opowiadanie (temat) zostało skończone.